پرسش

چنانچه اتباع بیگانه به‌ صورت غیرمجاز وارد کشور گردیده باشند و فاقد مجوز قانونی برای حضور در کشور باشند، در صورت اشتغال در کارگاه به‌ صورت غیرمجاز و بروز صدمه‌ای بدنی یا فوت وی، آیا مشمول قواعد قانون کار می‌باشند؟ نحوه تعلق دیه به نامبرده به چه صورت می‌باشد؟

نظر هیئت عالی

در فرض سؤال ممنوعیت بکارگیری اتباع بیگانه که فاقد مجوز ورود و اقامت هستند مانع از برخورداری آنان از دریافت دیه صدمات ناشی از کار نیست و کارفرما طبق مقررات قانونی مسئول است و علاوه بر جبران خسارت بدنی کارگر خارجی به علت بکارگیری اتباع بیگانه مسئولیت کیفری هم دارد. نظریه اکثریت قضات محترم شهر خرم‌بید مورد تأیید است.

نظر اکثریت

اتباع فوق مشمول دیه می‌گردند، لیکن در صورت بیمه بودن کارگاه محل اشتغال، پرداخت دیه از بیمه مشروط به توافق صورت گرفته بین بیمه و کارگاه می‌باشد، و در صورت بیمه نبودن کارگاه در صورت توجه تقصیر به کارفرما نامبرده به میزان تقصیر مسئول پرداخت بیمه می‌باشد.

نظر اقلیت

نظر به عدم جواز حضور نامبردگان فوق در کشور اصولاً ایشان مشمول حمایت قانون‌گذار به دلیل قاعده اقدام نبوده و تابع عمومات نبوده، مگر ایشان با کارفرما به نحو دیگری تراضی نموده باشند.

نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار

در مواد ۶۴ و ۶۵ قانون‌کار برای تمام کارگران، ایامی به عنوان مرخصی استحقاقی تعریف شده است. نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار اعم از ۲۴-۴۸ و ۱۲-۲۴ و … نیز از این دو ماده قانونی تبعیت می کند. محاسبه مرخصی استحقاقی کارگرانی که غیر نوبت‌کار بوده و به صورت روز کار یا شب کار ثابت هستند ساده است ولی در خصوص محاسبه و کسر از مرخصی کارگران شیفتی و نوبتی و غیر نوبت‌کار این مساله دارای ابهاماتی است که در ادامه به این ابهامات پاسخ داده می شود.

-اگر کارگری یک نوبت یا یک روز یا یک شیفت مرخصی بگیرد چند ساعت یا چند روز از مرخصی وی باید کسر شود؟

-اگر کارگرانی که به صورت شیفتی اعم از ۲۴-۴۸ و یا ۱۲-۲۴ و حالت های مشابه دیگر مشغول به کار هستند و نوبت کاری موظفی آنان با تعطیل رسمی اعم از جمعه و غیر جمعه تلاقی داشته باشد و روزهای تعطیل رسمی که نوبت کاری موظفی آنان است مرخصی بگیرند از مرخصی استحقاقی آنان کسر می شود یا خیر؟

تعاریف و اصول مرخصی استحقاقی قانون کار
منظور از مرخصی استحقاقی در قانون کار چیست؟

منظور از مرخصی استحقاقی این است که کارگر با توافق کارفرما مدتی را سر کار حاضر نشود ولی از مزد و مزایا و بیمه این مدت بهره مند شود.

کدام عدم حضورها در کار مرخصی استحقاقی محسوب می شوند؟

در ماده ۶۹ قانون کار تاریخ استفاده از مرخصی با توافق کارگر و کارفرما تعیین شده است که در صورت اختلاف بین کارگر و کارفرما نظر اداره کار و امور اجتماعی محل لازم الاجرا خواهد بود.

نکته بسیار مهم در این ماده این است که مرخصی باید از طرف کارگر درخواست و از طرف کارفرما موافقت شود و سند و مدرک این موضوع برگه مرخصی است که معمولا حداقل دارای دو امضای کارگر و کارفرما است.

در صورتی که کارگر بدون دریافت مرخصی و موافقت کارفرما سر کار حاضر نشود مرخصی محسوب نشده و می تواند غیبت و کسر کار تلقی شود.

در صورتی که کارفرما بنا به دلایل مختلفی از تعدادی از کارگران بخواهد سر کار حاضر نشوند و در حالت عادی کارگران حاضر به انجام کار باشند نیز با توجه به عدم درخواست کارگر، مرخصی محسوب نشده و کارفرما مکلف به پرداخت مزد و مزایای این مدت خواهد بود.

توجه به این موضوع در نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار مهم است.

مدت مرخصی استحقاقی سالانه کارگران چقدر است؟

در ماده ۶۴ قانون کار مرخصی استحقاقی سالانه کارگران ۲۶ روز کاری (با احتساب ۴ جمعه یک ماه) تعیین شده است. با توجه به اینکه هر روز کاری در قانون کار ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه است مرخصی استحقاقی سالانه کارگران معادل ۱۹۰ ساعت و ۳۵ دقیقه خواهد بود.

مرخصی استحقاقی هم به صورت ساعتی و هم روزانه قابل استفاده است. در پایان قرارداد کار کارفرما مکلف است مانده مرخصی کارگران را بازخرید کنید.

یکی از الزامات استفاده از مرخصی استحقاقی، درخواست مرخصی از طرف کارگر و تایید آن توسط کارفرما است. سند این درخواست و تایید به عنوان فرم مرخصی شناخته می‌شود. برای دانلود رایگان فرم مرخصی قانون کار با فرمت PDF, Word و Excel روی لینک کلیک کنید

مرخصی استحقاقی از کدام قسمت از ساعات کاری کارگر باید کسر شود؟

نکته بسیار مهم در محاسبه مرخصی این است که مرخصی استحقاقی قانون کار صرفا به ساعات کار موظفی کارگران اختصاص دارد. به عنوان مثال کارگری را در نظر بگیریم که روز کار بوده و ساعات کاری وی از شنبه تا پنج شنبه هر روز از ساعت ۷:۳۰ لغایت ۱۶:۰۰ (۸:۳۰ دقیقه کارکرد در روز) بوده و روز جمعه تعطیل است.

اگر این کارگر روز سه شنبه از مرخصی استفاده کند چه مدت باید از مرخصی سالانه وی کسر شود؟ با توجه به اینکه این کارگر هر روز ۸:۳۰ کارکرد دارد و از این مدت ۷:۲۰ موظفی وی بوده و ۰۱:۱۰ اضافه کاری است لذا کارفرما باید معادل ۷:۲۰ که همان ساعات کار موظفی وی است از مرخصی سالانه کارگر کسر کند.

این مساله در نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار اهمیت زیادی دارد.

نحوه محاسبه مرخصی کارگرانی که به جای روز جمعه روز دیگری از هفته را تعطیل هستند!

در برخی کارگاه ها مانند کشتارگاه های مرغ، کارگران به جای روز جمعه، روز پنج شنبه را به عنوان تعطیل هفتگی استفاده می کنند. یا ممکن است کارگران در کارگاه های دیگر به جای روز جمعه روز دیگری را به عنوان تعطیل هفتگی توافق کرده باشند.

سوال: اگر کارگری در روز جمعه که روز کار موظفی وی است با دریافت مرخصی سر کار حاضر نشود آیا این روز که روز تعطیل رسمی است از مرخصی وی کسر خواهد شد؟

کارگرانی که یک روز تعطیل هفتگی خود را در روزی غیر از جمعه قرار داده اند و به جای جمعه روز معین دیگری را تعطیل بوده و روز جمعه سر کار حاضر می شوند در واقع کار جمعه برای جبران آن قسمت از ساعات کار قانونی است که در یک روز معین دیگر در هفته انجام نداده اند.

در صورتی که کارگری روز جمعه موظفی خود را با دریافت مرخصی استحقاقی سر کار حاضر نشود این روز از مرخصی استحقاقی وی کسر خواهد شد.

نحوه محاسبه مرخصی کارگران ۲۴ ساعت کار و ۴۸ ساعت استراحت چگونه است؟

حالت اول از نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار، کارگرانی با ساعات کاری ۲۴-۴۸ در طول هر ماه ۳۰ روزه ۱۰ نوبت ۲۴ ساعته سر کار هستند. این کارگران هر ماه ۳۰ روزه ۲۴۰ ساعت سر کار حضور دارند و در صورتی که مدتی به عنوان ساعت استراحت و غذا کسر شود در نهایت ساعت کار مفید ماهانه بدست خواهد آمد. در ادامه توضیحات فرض می کنیم که کل ۲۴ ساعت کارکرد مفید محسوب می شود.

نکته : با توجه به اینکه در کارهای ۲۴-۴۸ گردش نوبت های کاری اتفاق نمی افتد این نوع کار نوبت کاری محسوب نمی شود.

ساعت کار موظفی در هر نوبت ۲۴ ساعته

برای اینکه بدانیم چند ساعت از هر نوبت کاری موظفی بوده و چند ساعت از آن اضافه کاری است کافی است ساعت کار موظفی هر ماه را به تعداد نوبت کاری که ۱۰ است تقسیم کنیم. با توجه به اینکه ساعت کار موظفی هر ماه متفاوت است فرض می کنیم ساعت کار موظفی شهریور ۱۴۰۱ معادل ۱۹۱ ساعت است.

بنابراین با تقسیم ۱۹۱ ساعت به ۱۰ نوبت کاری، ساعت کار موظفی هر نوبت کاری معادل ۱۹ ساعت و ۶ دقیقه خواهد بود. بنابراین کارگران در هر نوبت کاری ۲۴ ساعته ۱۹ ساعت و ۶ دقیقه موظفی و ۴ ساعت و ۵۴ دقیقه اضافه کاری انجام می دهند.

سوال : اگر کارگر۲۴-۴۸ یک نوبت مرخصی بگیرد چند ساعت باید از مرخصی استحقاقی سالانه وی کسر شود؟

طبق توضیحات قسمت بالای این مقاله، مرخصی استحقاقی صرفا به ساعات کار موظفی تخصیص می یابد. بنابراین کارگری با شرایط این مثال اگر در ماه شهریور ۱۴۰۱ یک نوبت مرخصی بگیرد به میزان ۱۹ ساعت و ۶ دقیقه از مرخصی وی کسر خواهد شد.

نکته: این مدت برای هر‌ماه متفاوت است و باید از تقسیم ساعت‌کار موظفی هر ماه بر تعداد شیفت‌های کاری هر ماه محاسبه شود.

نحوه محاسبه مرخصی کارگران ۱۲ ساعت کار و ۲۴ ساعت استراحت چگونه است؟

حالت دوم از نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار کارگران ۱۲-۲۴ شبیه محاسبه مرخصی ۲۴-۴۸ هستند. کارگران با این شرایط کاری در طول هر ماه ۳۰ روزه ۲۰ نوبت ۱۲ ساعته و در مجموع ۲۴۰ ساعت سر کار حضور دارند. ساعت کار مفید ماهانه کارگران از کسر مدت های استراحت و غذا (در صورت وجود) از مجموع ساعت حضور در کارگاه محاسبه می شود.

فرض می کنیم کل ۱۲ حضور کارگر در کارگاه ساعت کار مفید وی محسوب می شود.

توجه : با توجه به اینکه در کارهای ۱۲-۲۴ گردش نوبت های کاری اتفاق می افتد این نوع کار نوبت کاری صبح و شب محسوب می شود.

ساعت کار موظفی در هر نوبت ۱۲ ساعته

برای اینکه بدانیم چند ساعت از هر نوبت کاری موظفی بوده و چند ساعت از آن اضافه کاری است کافی است ساعت کار موظفی هر ماه را به تعداد نوبت کاری که ۲۰ است تقسیم کنیم. با توجه به اینکه ساعت کار موظفی هر ماه متفاوت است فرض می کنیم ساعت کار موظفی مرداد ۱۴۰۱ معادل ۱۸۳ ساعت است.

بنابراین با تقسیم ۱۸۳ ساعت به ۲۰ نوبت کاری، ساعت کار موظفی هر نوبت کاری معادل ۹ ساعت و ۹ دقیقه خواهد بود. بنابراین کارگران در هر نوبت کاری ۱۲ ساعته ۹ ساعت و ۹ دقیقه موظفی و ۲ ساعت و ۵۱ دقیقه اضافه کاری انجام می دهند.

سوال : اگر کارگر۱۲-۲۴ یک نوبت مرخصی بگیرد چند ساعت باید از مرخصی استحقاقی سالانه وی کسر شود؟

طبق توضیحات قسمت بالای این مقاله، مرخصی استحقاقی صرفا به ساعات کار موظفی تخصیص می یابد. بنابراین کارگری با شرایط این مثال اگر در ماه مرداد ۱۴۰۱ یک نوبت مرخصی بگیرد به میزان ۹ ساعت و ۹ دقیقه از مرخصی وی کسر خواهد شد.

اگر کارگرانی که به صورت شیفتی اعم از ۲۴-۴۸ و یا ۱۲-۲۴ و حالت های مشابه دیگر مشغول به کار هستند و نوبت کاری موظفی آنان با تعطیل رسمی اعم از جمعه و غیر جمعه تلاقی داشته باشد و روزهای تعطیل رسمی که نوبت کاری موظفی آنان است مرخصی بگیرند از مرخصی استحقاقی آنان کسر می شود یا خیر؟

پاسخ به سوال مهم بعدی در نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار به شرح زیر است.

در کارهای نوبتی و غیر نوبتی که نوبت کاری موظفی کارگر با ایام تعطیل اعم جمعه و غیر جمعه تلاقی داشته باشد و کارگر مرخصی بگیرد جزو مرخصی استحقاقی کارگر محسوب می شود چرا که با توجه به اینکه کارگر در روز تعطیل، ساعت کاری که در روز دیگری که حضور نداشته را انجام می دهد.

برای روشن شدن این مساله حالت های زیر را در بررسی می کنیم:

سوال بالا شبیه این است که بگوییم آیا کارگری که روز جمعه یا تعطیل رسمی سر کار حاضر شود اضافه کاری محسوب می شود یا نه؟

این سوال پاسخ مطلق ندارد بلکه بستگی به این دارد که آیا کارگر در روزهای دیگر هفته کارکرد موظفی خود را انجام داده یا خیر؟ اگر در روزهای دیگر موظفی خود را انجام داده باشد کار در روز تعطیل اضافه کاری محسوب می شود ولی اگر روز جمعه به جای روز کاری دیگری سر کار حاضر شده و موظفی روز دیگری را انجام دهد اضافه کاری محسوب نمی شود. مثلا کارگری که تمام روزهای هفته غیر از چهار‌شنبه هر روز ۷ ساعت و ۲۰ دقیقه سر کار حاضر می‌شود بنابراین کارکرد روز جمعه وی به جای عدم کار در روز چهارشنبه است و اضافه کاری محسوب نمی شود.

کارگران ۲۴-۴۸ را در نظر بگیریم که نوبت کاری ۲۴ ساعته کارگر در روز جمعه واقع شده است. اگر این کارگر جمعه را بدون اینکه برایش مرخصی منظور شود سر کار حاضر نشود ۱۲۰ ساعت در کارگاه حضور ندارد. یا فرض کنیم کارگران قسمتی از کارگاه که روز کاری آنان به جمعه و یا روز تعطیل دیگری تلاقی داشته باشند همگی با این استدلال که روز جمعه تعطیل رسمی است و کارگر مکلف به حضور در کار در نوبت کاری خود نیست سر کار حاضر نشوند کار کارگاه مختل و تعطیل می شود.

در تبصره ۱ ماده ۶۲ قانون کار و تبصره ماده ۶۹ قانون کار الزام به حضور در کارهای مختلف پیش بینی شده است. الزام به حضور در سر کار در کارهایی که ماهیت آن کارها ایجاب می کند و یا کارگر در قرارداد کار به این امر توافق کرده است مغایرتی با مقررات قانون کار ندارد.

سوالات متداول در خصوص نحوه محاسبه مرخصی استحقاقی کارگران شیفتی، نوبت کار و غیر نوبت کار

برای هر نوبت مرخصی در کارهای نوبتی چند ساعت باید از مرخصی کارگران کسر شود؟

در کارهای نوبتی اعم از گردشی و غیر گردشی مانند ۱۲-۲۴ و ۲۴-۴۸ و ۸ ساعت گردشی، در هر نوبت مرخصی باید معادل ساعت کار موظفی همان شیفت و نوبت از مرخصی استحقاقی کارگران کسر شود. نحوه محاسبه عددی در داخل مقاله به صورت کامل توضیح داده شده است.

اگر نوبت کار موظفی کارگران با روز تعطیل رسمی مانند جمعه تلاقی کند و کارگر همان نوبت کاری را مرخصی بگیرد جزو مرخصی وی محسوب می شود یا خیر؟

با توجه به اینکه در روز تعطیل کارگر ساعت کار موظفی خود را انجام می دهد و کار در این روز برای جبران عدم کار در روز دیگری است لذا مرخصی این روز جزو مرخصی کارگر محسوب می شود.

کارتابان نوشت: برای جبران فشارهای وارده به کارگران ناشی از این موضوع روش های مختلفی برای پرداخت مزد و یا فوق العاده های بیشتر از کار معمولی در نظر گرفته شده است. مانند مشاغل آتش نشانی، کارخانجات تولیدی، پرستاران، نگهبانی و حراست فیزیکی.

یکی از شرایط رایج کار در کارگاه ها نوبت کاری و شیفت کاری است. نوبت کاری در ماده ۵۵ قانون کار پیش بینی شده است.

برابر با ماده ۵۵ قانون کار اگر ساعات کار کارگری طوری باشد که در طول یک ماه چرخش داشته باشد به صورتی که نوبت های کار وی در صبح یا عصر یا شب واقع شده باشد به این نوع کار نوبت کاری و شیفت کاری گفته می شود.

انواع مختلف نوبت کاری و شیفت کاری

در ماده ۵۶ قانون کار چهار نوع نوبت کاری و شیفت کاری تعریف شده است

۱-نوبت کاری صبح و عصر

۲-نوبت کاری صبح و عصر و شب

۳-نوبت کاری صبح و شب

۴-نوبت کاری عصر و شب

به چه ساعاتی از روز در قانون کار صبح کار و به چه ساعاتی عصر کار و به چه ساعاتی شب کار گفته می شود؟

به صورت صریح در ماده ۵۳ قانون کار به ساعات کاری که بین ساعت ۲۲ (۱۰ شب) لغایت ساعت ۶ صبح روز بعد واقع شود ساعات شب کاری گفته می شود. مدت زمان شب کاری بین ساعت ۲۲ لغایت ۶ صبح روز بعد ۸ ساعت است.

بنابراین منطقی است که ۲۴ به ۳ تقسیم شود و با استنباط از ماده ۵۳ قانون کار بازه ساعات کار صبح و عصر و شب مشخص شود.

جدول ساعات کار نوبت کاری و شیفت کاری

۱-ساعات کار صبح از ساعت ۶ صبح لغایت ساعت ۱۴

۲-ساعات کار عصر از ساعت ۱۴ لغایت ساعت ۲۲

۳-ساعات کار شب از ساعت ۲۲ لغایت ساعت ۶ صبح روز بعد

درصدهای فوق العاده نوبت کاری و شیفت کاری

مزایای نوبت کاری و یا فوق العاده نوبت کاری به مبالغی مازاد بر مزد و حقوق عادی کارگران گفته می شود که کارگران برای کار در شرایط نوبت کاری از کارفرما باید دریافت نمایند.

از آنجا که سختی انجام کار در صبح و عصر و شب یکسان نیست و کارگری که به صورت نوبت کار صبح و عصر کار می کند و یا کارگری که به صورت صبح و عصر و شب کار می کند و یا ساعات کار وی صبح و شب و یا عصر و شب است از لحاظ ساعات کار شبانه و عصر متفاوت است بنابراین برای رعایت انصاف و عدالت لازم است فوق العاده نوبت کاری های مختلف باهم متفاوت باشد.

جدول درصدهای فوق العاده نوبت کاری

ماده ۵۶ قانون کار فوق العاده های نوبت کاری متناظر با انواع نوبت کاری را به صورت زیر تعریف کرده است :

مبنای محاسبه فوق العاده نوبت کاری

در متن ماده ۵۶ قانون کار به صراحت بیان شده است که نوبت کاری به کاری گفته می شود که در طول ماه گردش داشته باشد لذا برای کارهای کمتر از یک ماه نمی توان از عبارت نوبت کاری استفاده کرد. از مفهوم این ماده نیز واضح است که مبنای محاسبه فوق العاده نوبت کاری حقوق ثابت (موضوع ماده ۳۶ قانون کار) ماهیانه کارگران خواهد بود.

۳ سوال رایج و مهم فوق العاده نوبت کاری در قانون کار

۱-آیا به کارگران نوبت کار که نوبت کاری آنها در شب واقع می شود فوق العاده شب کاری نیز تعلق می گیرد؟

طبق ماده ۵۸ قانون کار فوق العاده شب کاری فقط به کارگران غیر نوبت کار تعلق می گیرد بنابراین کارگران نوبت کاری که در شب مشغول به کار باشند مستحق دریافت فوق العاده شب کاری نیستند.

۲-آیا به کارگران نوبت کار که نوبت کاری آنها در جمعه واقع می شود فوق العاده جمعه کاری نیز تعلق می گیرد؟

بله به کارگران نوبت کار که ساعات کار موظفی آن ها در ایام جمعه واقع می شود علاوه بر فوق العاده نوبت کاری به میزان مشخص شده در قسمت قبلی فوق العاده جمعه کاری به میزان ۴۰ درصد نیز باید پرداخت شود.

۳-آیا به کارگران نوبت کار فوق العاده اضافه کاری تعلق می گیرد؟

اگر ساعات کارکرد ماهیانه کارگران نوبت کار از ساعات کار موظفی ماهیانه قانون کار بیشتر باشد باید برابر با ماده ۵۹ قانون کار به آنان فوق العاده اضافه کاری پرداخت شود.

مثال هایی از انواع مختلف نوبت کاری

نوبت کاری شکل های ساده و پیچیده ای دارد و در هر کارگاه ممکن است با کارگاه دیگر متفاوت باشد لذا نمی توان همه انواع نوبت کاری را پیش بینی کرد. در مثال های زیر انواع ساده از نوبت کاری ها برای آشنایی و بحث گردش در طول یک ماه آورده شده است.

مثال های صحیح نوبت کاری صبح و عصر

۱-کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته عصر کار کند و این تکرار شود.

۲–کارگری که ۱۰ روز صبح ۱۰ روز عصر کار کند و این تکرار شود.

۳–کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته عصر کار کند و این تکرار شود.

۴-کارگری که ۱ هفته صبح و ۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.

مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر

۱-کارگری که ۲۰ روز صبح و ۱۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.

این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۵ روز تکرار می شود.

مثال های صحیح نوبت کاری صبح و عصر و شب

۱-کارگری که ۱ هفته صبح، ۱ هفته عصر و ۱ هفته شب کار کند.

۲-کارگری که ۱۰ روز صبح، ۱۰ روز عصر و ۱۰ روز شب کار کند.

۳–کارگری که ۶ روز صبح، ۱۲ روز عصر و ۱۲ روز شب کار کند.

مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر و شب

۱-کارگری که ۱۲ روز صبح ۱۲ روز عصر و ۱۲ روز شب کار کند.

این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۶ روز تکرار می شود.

مثال های صحیح نوبت کاری صبح و شب

۱-کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.

۲–کارگری که ۱۰ روز صبح ۱۰ روز شب کار کند و این تکرار شود.

۳–کارگری که ۱ هفته صبح ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.

۴-کارگری که ۱ هفته صبح و ۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.

مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر

۱-کارگری که ۲۰ روز صبح و ۱۵ روز شب کار کند و این تکرار شود.

این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۵ روز تکرار می شود.

مثال های صحیح نوبت کاری عصر و شب

۱-کارگری که ۱ هفته عصر ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.

۲–کارگری که ۱۰ روز عصر ۱۰ روز شب کار کند و این تکرار شود.

۳–کارگری که ۱ هفته عصر ۱ هفته شب کار کند و این تکرار شود.

۴-کارگری که ۱ هفته عصر و ۵ روز عصر کار کند و این تکرار شود.

مثال غیر صحیح نوبت کاری صبح و عصر

۱-کارگری که ۲۰ روز عصر و ۱۵ روز شب کار کند و این تکرار شود.

این نوع کار نوبت کاری نمی تواند باشد چون در طول یک ماه تکرار نمی شود بلکه در طول ۳۵ روز تکرار می شود.

]]> https://worldofacc.com/%d9%87%d9%85%d9%87-%da%86%db%8c%d8%b2-%d8%af%d8%b1%d8%a8%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d9%86%d9%88%d8%a8%d8%aa-%da%a9%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%b4%db%8c%d9%81%d8%aa-%da%a9%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d9%82%d8%a7%d9%86/feed/ 0 https://worldofacc.com/%d8%a8%d8%b1%d8%ae%db%8c-%d9%86%da%a9%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d9%87%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%af%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%81%d8%aa-%d9%85%d8%b1%d8%ae%d8%b5%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c/ https://worldofacc.com/%d8%a8%d8%b1%d8%ae%db%8c-%d9%86%da%a9%d8%a7%d8%aa-%d9%85%d9%87%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%ae%d8%b5%d9%88%d8%b5-%d8%af%d8%b1%db%8c%d8%a7%d9%81%d8%aa-%d9%85%d8%b1%d8%ae%d8%b5%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c/#respond Sun, 01 Jun 2025 16:49:10 +0000 https://worldofacc.com/?p=11897 بر اساس قوانین کشورمان گرفتن مرخصی یک حق قانونی برای کارگران و کارمندان است که در شرایط ضروری و با هدف ایجاد تعادل بین زندگی کاری و شخصی و به دلایلی همچون بیماری و رسیدگی به امور شخصی داده می‌شود.

به گزارش ایسنا، دریافت مرخصی یک حق قانونی برای کارگران و کارمندان است که در قانون پیش‌بینی شده و به آنها اجازه می‌دهد در روزهای غیرتعطیل و در شرایط ضروری بدون حضور در محل و به منظور انجام کار شخصی و پیش‌آمده از مرخصی استفاده کنند.

مرخصی انواع مختلفی دارد که از جمله آنها می‌توان به مرخصی استحقاقی، استعلاجی، ساعتی و بدون حقوق اشاره کرد. برابر قانون کار، مرخصی به عنوان یکی از حقوق اساسی کارگران تعریف شده تا رفاه و حفظ سلامت آنها در محیط کار تضمین شود و در صورت نیاز از آن استفاده کنند.

مرخصی استحقاقی

مرخصی استحقاقی، نوعی مرخصی با حقوق است که تمام کارگران و کارمندان بر اساس قانون به ازای هر سال کاری از آن برخوردار می‌شوند.این مرخصی سالانه ۳۰ روز معادل یک ماه کاری به اضافه ۴ روز جمعه است و هر کارگر به طور متوسط ۲.۵ روز مرخصی استحقاقی در هر ماه دریافت می‌کند.

مرخصی استعلاجی

مرخصی استعلاجی، نوعی مرخصی با حقوق است که به کارگر و کارمند اجازه می‌دهد در صورت بیماری و یا نیاز به درمان و مراقبت پزشکی آن را دریافت کند.این مرخصی به منظور حفظ سلامت فرد و اجازه استراحت و درمان برای بهبود بیماری در قوانین کار و تامین اجتماعی دیده شده است.

مرخصی شیردهی زنان (پاس‌ شیر)

طبق ماده ۷۸ قانون کار این مرخصی در ایران به مادران شیرده داده می‌شود و کارگران زن در طول دوران شیردهی، حق دارند از مرخصی شیردهی استفاده کنند.این مرخصی به ازای هر ۳ ساعت کار، نیم ساعت مرخصی و استراحت شیردهی است و تا پایان دو سالگی کودک و تا زمانی که ۲۴ ماهه می‌شود ادامه دارد.

مرخصی ازدواج و فوت

در قانون کار برای مرخصی فوت بستگان درجه یک و مرخصی ازدواج، ۳ روز مرخصی با حقوق در نظر گرفته شده است. این مرخصی‌ها جدا از مرخصی استحقاقی سالانه هستند و قابل انتقال به زمان دیگری نیستند.

طبق ماده ۷۳ قانون کار، در صورت فوت همسر، پدر، مادر و فرزند، کارگر می‌تواند از ۳ روز مرخصی با حقوق استفاده کند. این مرخصی برای شرکت در مراسم خاکسپاری و عزاداری و رسیدگی به امور مرتبط با فوت فرد متوفی در نظر گرفته شده و مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است و امتیاز آن را از بین نمی‌برد.

طبق ماده ۷۳ قانون کار کارگر می‌تواند در صورت ازدواج از ۳ روز مرخصی با حقوق و دستمزد استفاده کند. این مرخصی جهت آماده‌سازی و انجام مراسم ازدواج و رسیدگی به امور شخصی مرتبط با آن در نظر گرفته شده و مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است.

مرخصی زایمان

مرخصی زایمان در ایران به مدت ۹ ماه برای زنان شاغل تعیین شده است. در صورت تولد دوقلو یا چند قلو، این مدت ممکن است به یک سال افزایش یابد. در طول این مدت، زنان حق دریافت کمک هزینه بارداری و بیمه را دارند و سازمان تأمین اجتماعی موظف است این مدت را تحت پوشش بیمه‌ای قرار دهد.

بر اساس ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مدت مرخصی زایمان با پرداخت تمام حقوق و فوق العاده‌های مرتبط به ۹ ماه تمام افزایش یافته است. در صورت درخواست مادر تا ۲ ماه از این مرخصی در ماه‌های پایانی بارداری قابل استفاده است و مرخصی مذکور برای تولد فرزندان دوقلو و بیشتر ۱۲ ماه پیش‌بینی شده است.

مردانی که همسرشان شاغل هستند در زمان زایمان همسرشان می‌توانند از مرخصی زایمان استفاده کنند. مدت این مرخصی دو هفته است و برای شاغلان بخش خصوصی نیز قابل اعمال است.این مرخصی در قانون اصلاح قوانین تنظیم خانواده و جمعیت مصوب ۱۳۹۲ پیش‌بینی شده است.

مرخصی حج

مرخصی حج واجب تمتع، یک مرخصی با حقوق است که در اختیار کارگران و کارمندان مشمول قانون کار به منظور ادای فریضه حج تمتع (حج واجب) قرار می‌گیرد. این مرخصی یک ماهه و ۳۰ روزه است و افراد می‌توانند از یک ماه مرخصی استحقاقی یا مرخصی بدون حقوق برای انجام فریضه حج واجب استفاده کند.اگر کارگر ذخیره مرخصی استحقاقی لازم را نداشته باشد، می‌تواند از ۳۰ روز مرخصی بدون حقوق استفاده کند.این مرخصی تنها یک بار در طول مدت خدمت فرد قابل استفاده است و در طول مدت مرخصی استحقاقی،حقوق فرد پرداخت می‌شود.

مرخصی بدون حقوق

کارگر و کارفرما می‌توانند با توافق یکدیگر نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق را تعیین کنند.مدت این مرخصی و شرایط برگشت به کار پس از استفاده از مرخصی بدون حقوق، باید در قرارداد کار بین کارگر و کارفرما مشخص شود.

مرخصی کارگران مشاغل سخت و زیان آور

در مشاغل سخت و زیان‌ آور، مرخصی استحقاقی سالانه ۵ هفته معادل ۳۰ روز است. ماده ۶۵ قانون کار به صراحت مرخصی سالانه کارگران شاغل در مشاغل سخت و زیان‌آور را ۵ هفته اغلام کرده است.این مرخصی بیشتر از مخرصی استحقاقی در مشاغل عادی است و به کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور کمک می‌کند تا برای بازیابی انرژی و بهبود وضعیت جسمی و روحی خود زمان بیشتری داشته باشند.

مرخصی‌های استفاده نشده

در ایران، حق مرخصی‌های استفاده نشده و مانده کارکنان تحت شرایط خاصی قابل پرداخت و یا انتقال به سال آینده است. در صورت عدم استفاده از مرخصی استحقاقی، افراد می‌توانند مرخصی‌های استفاده نشده خود را ذخیره و از آنها برای سالهای بعد استفاده کنند. مابقی مرخصی‌های استفاده نشده به صورت ریالی و در قالب بازخرید مرخصی در پایان سال قابل دریافت است.

مرخصی بین تعطیلی

برای روزهای بین تعطیلی، مرخصی خاصی وجود ندارد و در قانون کار چیزی برای این حالت پیش بینی نشده است اما افراد می‌توانند از مرخصی استحقاقی برای عدم حضور در کار و در روزهای بین تعطیلی استفاده کنند.

مرخصی ساعتی

مرخصی ساعتی، بخشی از مرخصی استحقاقی است که کارمندان می‌توانند برای انجام کارهای ضروری در ساعات اداری،با موافقت کارفرما از آن استفاده کنند. این نوع مرخصی از میزان مرخصی استحقاقی کسر می‌شود و در صورتی که به ۸ ساعت برسد، یک روز مرخصی محسوب می‌شود.

مرخصی ساعتی، استفاده از بخش کوچکی از مرخصی استحقاقی برای انجام کارهای ضروری یا اداری است که نیازمند حضور در خارج از محیط کار است.برابر ماده ۷۰ قانون کار، مرخصی کمتر از یک روز کار جزو مرخصی استحقاقی به شمار می‌رود.

برخی نکات مهم در خصوص دریافت مرخصی

زمان و مدت استفاده از مرخصی استحقاقی و بدون حقوق، باید به تایید کارفرما برسد.

کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور از مزایای بیشتری در زمینه مرخصی برخوردار هستند.

در صورت عدم توافق کارگر و کارفرما در مورد زمان مرخصی، نظر اداره کار لازم الاجراست.

در صورت بازنشستگی، از کار افتادگی کلی، تعطیلی کارگاه یا فوت کارگر، مطالبات بابت مرخصی‌های استفاده نشده به کارگر یا ورثه پرداخت می‌شود.

در قانون کار، پیش‌بینی مرخصی برای روزهای جمعه و تعطیلات رسمی وجود دارد و کارگران کارمزد برای این روزها دریافت می‌کنند.

به گزارش ایسنا، گرفتن مرخصی یکی از دغدغه‌های اصلی کارگران و کارمندان به شمار می‌رود که جهت رسیدگی به امور شخصی یا نیاز ضروری و دلایلی همچون بیماری به آنها اعطا می‌شود. مرخصی با هدف حفظ سلامت جسمی و روانی، ایجاد تعادل بین زندگی کاری و شخصی و همچنین رسیدگی به امور شخصی و خانوادگی به افراد داده می‌شود که نه تنها در قوانین ایران بلکه در سایر کشورها نیز مورد تاکید قرار گرفته است.

۱ – جدول انواع مرخصی

۲ – حالت های مرخصی استعلاجی

مرخصی استعلاجی یکی از انواع مرخصی قانونی است که شامل تمامی کارکنان ادارات، شرکت ها، سازمان های دولتی و غیر دولتی و افراد تحت پوشش تامین اجتماعی خواهد شد. بر اساس ماده ۵۹ قانون تامین اجتماعی تمامی افراد به شرط عدم توانایی اشتغال به کار مشمول دریافت این مرخصی یا شرایط تعیین شده می گردند.

۳  تاثیر ساعت کار بر حقوق و دستمزد

نکته مهم در خصوص کسر کار؛ چنانچه کارگر به واسطه تاخیر، غیبت و یا تعجیل در یک ماه کارکردی کمتر از ساعت موظفی آن ماه داشته باشد، کارفرما صرفا می تواند به صورت قانونی و رسمی از ساعات تاخیر و غیبت، از حقوق و مزایا کسر نماید و تعیین جریمه یا خسارت بیشتر از تایم کسر کار خلاف جهت قانون می باشد.