به گزارش ایسنا، دریافت مرخصی یک حق قانونی برای کارگران و کارمندان است که در قانون پیش‌بینی شده و به آنها اجازه می‌دهد در روزهای غیرتعطیل و در شرایط ضروری بدون حضور در محل و به منظور انجام کار شخصی و پیش‌آمده از مرخصی استفاده کنند.

مرخصی انواع مختلفی دارد که از جمله آنها می‌توان به مرخصی استحقاقی، استعلاجی، ساعتی و بدون حقوق اشاره کرد. برابر قانون کار، مرخصی به عنوان یکی از حقوق اساسی کارگران تعریف شده تا رفاه و حفظ سلامت آنها در محیط کار تضمین شود و در صورت نیاز از آن استفاده کنند.

مرخصی استحقاقی

مرخصی استحقاقی، نوعی مرخصی با حقوق است که تمام کارگران و کارمندان بر اساس قانون به ازای هر سال کاری از آن برخوردار می‌شوند.این مرخصی سالانه ۳۰ روز معادل یک ماه کاری به اضافه ۴ روز جمعه است و هر کارگر به طور متوسط ۲.۵ روز مرخصی استحقاقی در هر ماه دریافت می‌کند.

مرخصی استعلاجی

مرخصی استعلاجی، نوعی مرخصی با حقوق است که به کارگر و کارمند اجازه می‌دهد در صورت بیماری و یا نیاز به درمان و مراقبت پزشکی آن را دریافت کند.این مرخصی به منظور حفظ سلامت فرد و اجازه استراحت و درمان برای بهبود بیماری در قوانین کار و تامین اجتماعی دیده شده است.

مرخصی شیردهی زنان (پاس‌ شیر)

طبق ماده ۷۸ قانون کار این مرخصی در ایران به مادران شیرده داده می‌شود و کارگران زن در طول دوران شیردهی، حق دارند از مرخصی شیردهی استفاده کنند.این مرخصی به ازای هر ۳ ساعت کار، نیم ساعت مرخصی و استراحت شیردهی است و تا پایان دو سالگی کودک و تا زمانی که ۲۴ ماهه می‌شود ادامه دارد.

مرخصی ازدواج و فوت

در قانون کار برای مرخصی فوت بستگان درجه یک و مرخصی ازدواج، ۳ روز مرخصی با حقوق در نظر گرفته شده است. این مرخصی‌ها جدا از مرخصی استحقاقی سالانه هستند و قابل انتقال به زمان دیگری نیستند.

طبق ماده ۷۳ قانون کار، در صورت فوت همسر، پدر، مادر و فرزند، کارگر می‌تواند از ۳ روز مرخصی با حقوق استفاده کند. این مرخصی برای شرکت در مراسم خاکسپاری و عزاداری و رسیدگی به امور مرتبط با فوت فرد متوفی در نظر گرفته شده و مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است و امتیاز آن را از بین نمی‌برد.

طبق ماده ۷۳ قانون کار کارگر می‌تواند در صورت ازدواج از ۳ روز مرخصی با حقوق و دستمزد استفاده کند. این مرخصی جهت آماده‌سازی و انجام مراسم ازدواج و رسیدگی به امور شخصی مرتبط با آن در نظر گرفته شده و مستقل از مرخصی استحقاقی سالانه است.

مرخصی زایمان

مرخصی زایمان در ایران به مدت ۹ ماه برای زنان شاغل تعیین شده است. در صورت تولد دوقلو یا چند قلو، این مدت ممکن است به یک سال افزایش یابد. در طول این مدت، زنان حق دریافت کمک هزینه بارداری و بیمه را دارند و سازمان تأمین اجتماعی موظف است این مدت را تحت پوشش بیمه‌ای قرار دهد.

بر اساس ماده ۱۷ قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت، مدت مرخصی زایمان با پرداخت تمام حقوق و فوق العاده‌های مرتبط به ۹ ماه تمام افزایش یافته است. در صورت درخواست مادر تا ۲ ماه از این مرخصی در ماه‌های پایانی بارداری قابل استفاده است و مرخصی مذکور برای تولد فرزندان دوقلو و بیشتر ۱۲ ماه پیش‌بینی شده است.

مردانی که همسرشان شاغل هستند در زمان زایمان همسرشان می‌توانند از مرخصی زایمان استفاده کنند. مدت این مرخصی دو هفته است و برای شاغلان بخش خصوصی نیز قابل اعمال است.این مرخصی در قانون اصلاح قوانین تنظیم خانواده و جمعیت مصوب ۱۳۹۲ پیش‌بینی شده است.

مرخصی حج

مرخصی حج واجب تمتع، یک مرخصی با حقوق است که در اختیار کارگران و کارمندان مشمول قانون کار به منظور ادای فریضه حج تمتع (حج واجب) قرار می‌گیرد. این مرخصی یک ماهه و ۳۰ روزه است و افراد می‌توانند از یک ماه مرخصی استحقاقی یا مرخصی بدون حقوق برای انجام فریضه حج واجب استفاده کند.اگر کارگر ذخیره مرخصی استحقاقی لازم را نداشته باشد، می‌تواند از ۳۰ روز مرخصی بدون حقوق استفاده کند.این مرخصی تنها یک بار در طول مدت خدمت فرد قابل استفاده است و در طول مدت مرخصی استحقاقی،حقوق فرد پرداخت می‌شود.

مرخصی بدون حقوق

کارگر و کارفرما می‌توانند با توافق یکدیگر نحوه استفاده از مرخصی بدون حقوق را تعیین کنند.مدت این مرخصی و شرایط برگشت به کار پس از استفاده از مرخصی بدون حقوق، باید در قرارداد کار بین کارگر و کارفرما مشخص شود.

مرخصی کارگران مشاغل سخت و زیان آور

در مشاغل سخت و زیان‌ آور، مرخصی استحقاقی سالانه ۵ هفته معادل ۳۰ روز است. ماده ۶۵ قانون کار به صراحت مرخصی سالانه کارگران شاغل در مشاغل سخت و زیان‌آور را ۵ هفته اغلام کرده است.این مرخصی بیشتر از مخرصی استحقاقی در مشاغل عادی است و به کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور کمک می‌کند تا برای بازیابی انرژی و بهبود وضعیت جسمی و روحی خود زمان بیشتری داشته باشند.

مرخصی‌های استفاده نشده

در ایران، حق مرخصی‌های استفاده نشده و مانده کارکنان تحت شرایط خاصی قابل پرداخت و یا انتقال به سال آینده است. در صورت عدم استفاده از مرخصی استحقاقی، افراد می‌توانند مرخصی‌های استفاده نشده خود را ذخیره و از آنها برای سالهای بعد استفاده کنند. مابقی مرخصی‌های استفاده نشده به صورت ریالی و در قالب بازخرید مرخصی در پایان سال قابل دریافت است.

مرخصی بین تعطیلی

برای روزهای بین تعطیلی، مرخصی خاصی وجود ندارد و در قانون کار چیزی برای این حالت پیش بینی نشده است اما افراد می‌توانند از مرخصی استحقاقی برای عدم حضور در کار و در روزهای بین تعطیلی استفاده کنند.

مرخصی ساعتی

مرخصی ساعتی، بخشی از مرخصی استحقاقی است که کارمندان می‌توانند برای انجام کارهای ضروری در ساعات اداری،با موافقت کارفرما از آن استفاده کنند. این نوع مرخصی از میزان مرخصی استحقاقی کسر می‌شود و در صورتی که به ۸ ساعت برسد، یک روز مرخصی محسوب می‌شود.

مرخصی ساعتی، استفاده از بخش کوچکی از مرخصی استحقاقی برای انجام کارهای ضروری یا اداری است که نیازمند حضور در خارج از محیط کار است.برابر ماده ۷۰ قانون کار، مرخصی کمتر از یک روز کار جزو مرخصی استحقاقی به شمار می‌رود.

برخی نکات مهم در خصوص دریافت مرخصی

زمان و مدت استفاده از مرخصی استحقاقی و بدون حقوق، باید به تایید کارفرما برسد.

کارگران مشاغل سخت و زیان‌آور از مزایای بیشتری در زمینه مرخصی برخوردار هستند.

در صورت عدم توافق کارگر و کارفرما در مورد زمان مرخصی، نظر اداره کار لازم الاجراست.

در صورت بازنشستگی، از کار افتادگی کلی، تعطیلی کارگاه یا فوت کارگر، مطالبات بابت مرخصی‌های استفاده نشده به کارگر یا ورثه پرداخت می‌شود.

در قانون کار، پیش‌بینی مرخصی برای روزهای جمعه و تعطیلات رسمی وجود دارد و کارگران کارمزد برای این روزها دریافت می‌کنند.

به گزارش ایسنا، گرفتن مرخصی یکی از دغدغه‌های اصلی کارگران و کارمندان به شمار می‌رود که جهت رسیدگی به امور شخصی یا نیاز ضروری و دلایلی همچون بیماری به آنها اعطا می‌شود. مرخصی با هدف حفظ سلامت جسمی و روانی، ایجاد تعادل بین زندگی کاری و شخصی و همچنین رسیدگی به امور شخصی و خانوادگی به افراد داده می‌شود که نه تنها در قوانین ایران بلکه در سایر کشورها نیز مورد تاکید قرار گرفته است.

به گزارش ایسنا،‌ براساس ماده ۶۷ قانون تامین اجتماعی در صورتیکه بیمه شده زن ظرف یکسال قبل از زایمان سابقه پرداخت حق بیمه ۶۰ روز را داشته باشد می‌تواند به شرط عدم اشتغال به کار از کمک بارداری استفاده کند. کمک بارداری معادل دو سوم آخرین مزد یا حقوق روزانه بیمه شده با در نظر گرفتن تعداد روزهای استراحت است و آخرین مزد یا حقوق روزانه بیمه شده مطابق ماده ۶۳ قانون تامین اجتماعی عبارت از مجموع کل دریافتی مشمول کسر حق بیمه‏ بیمه‌شده در آخرین ۹۰ روز قبل از شروع استراحت تقسیم بر تعداد روزهای کار است.

شرایط دریافت کمک هزینه بارداری به این شرح است که بیمه شده ظرف یک سال قبل از زایمان، حق بیمه ۶۰ روز کار را به سازمان تأمین اجتماعی پرداخت کرده باشد و قبل از شروع استراحت مشغول به کار بوده و یا در مرخصی استحقاقی باشد. ضمناً نباید در مدت استراحت مشغول به کار باشد و مزد یا حقوق دریافت کرده باشد.

در اجرای مصوبه ۲۶ اردیبهشت ماه سال ۱۴۰۰ هیئت وزیران درخصوص الحاق تبصره به بند (۱) تصویب‌نامه مبنی بر پیش‌بینی بار مالی ناشی از افزایش مدت مرخصی زایمان در لوایح بودجه سنواتی و یا لحاظ کردن به عنوان دیون دولت، مدت مرخصی زایمان از ۶ ماه به ۹ ماه افزایش یافته است.

مدت مرخصی زایمان برای مادرانی که زایمان آنان سه قلو و بیشتر باشد یک سال است. ضمناً بیمه شده می‏‌تواند براساس گواهی پزشک معالج حداکثر به میزان دو ماه از مدت مرخصی زایمان را مشروط بر آنکه متصل به تاریخ زایمان باشد، قبل از زایمان استفاده کند. چنانچه بیمه‌شده طی دوره بارداری به عوارضی دچار شود که سلامتی مادر و فرزند را تهدید کند و طبق نظر پزشک معالج و تائید شورای پزشکی سازمان، نیاز به استراحت پزشکی قبل از شروع استراحت زایمان داشته باشد، مدت استعلاجی از مدت مرخصی زایمان کسر نشده و ‌غرامت دستمزد ایام بارداری قابل پرداخت خواهد بود.

مدت استفاده بیمه شده از غرامت دستمزد و مرخصی زایمان جزو سوابق بیمه‌ای بیمه‌شدگان زن محسوب می‌شود.

در ادامه سامانه ارتباطات و نظارت مردمی سازمان تامین اجتماعی به برخی از پرسش‌های مطرح شده از سوی مردم پاسخ داده است:

مشمولان دریافت کمک بارداری چه کسانی هستند؟

بیمه‌شدگان اجباری اعم از آنکه مشمول قانون کار باشند یا نه از این حمایت برخوردار هستند. البته مطابق ماده ۶۴ قانون تامین اجتماعی در مواردی که کارفرمایان طبق قوانین و مقررات دیگری مکلف به پرداخت حقوق یا مزد بیمه‌شدگان خود در ایام مرخصی زایمان باشند، سازمان تامین اجتماعی صرفا عهده‌دار امور درمان آنان خواهد بود.

برای ثبت درخواست کمک هزینه بارداری به صورت غیرحضوری چه مدارکی لازم است؟

بیمه‌شدگان زن با ارائه درخواست در سامانه خدمات غیرحضوری و بارگذاری مدارک و مستندات مربوطه شامل تصویر شناسنامه مادر، گواهی ولادت یا شناسنامه فرزند و گواهی پزشک ذیربط، می‌توانند از مرخصی زایمان بهره‌مند شوند.

مرخصی زایمان را از چه تاریخی می‌توان شروع کرد؟

بیمه‌شده زن می‌تواند در صورت درخواست و براساس گواهی پزشک معالج، حداکثر به میزان ۲ ماه از مدت مرخصی زایمان را (به شرط آنکه متصل به تاریخ زایمان باشد) قبل از زایمان استفاده کند.

چنانچه بیمه‌شده متقاضی استفاده از کمک بارداری از تاریخ زایمان باشد اما در روز زایمان یا پس از آن کارکرد داشته باشد، کمک بارداری از چه روزی محاسبه می‌شود؟

مدت مرخصی زایمان از تاریخ زایمان شروع می‌‏شود اما پرداخت به کسر ایامی که بیمه‌شده دارای کارکرد است، صورت می‏‌گیرد. به طور مثال بیمه شده‌ای که ۲۵ مهرماه سال ۱۴۰۲ زایمان کرده و حقوق مهر ماه را به صورت کامل دریافت کرده و به عبارت دیگر دارای ۳۰ روز کارکرد در مهر ماه باشد؛ مدت استراحت از ۲۵ مهرماه سال ۱۴۰۲ شروع شده و براین اساس آخرین روز مرخصی زایمان وی ۲۴ تیرماه سال ۱۴۰۳ است، اما سازمان تامین اجتماعی بابت مهر ماه مبلغی به بیمه شده پرداخت نمی‌کند.

پس از پایان مدت مرخصی زایمان به بیمه‌شده «بیمه بیکاری» تعلق می‌گیرد؟

درصورتی که بیکاری خارج از میل و اراده بیمه شده باشد، با احراز سایر شرایط و ضوابط قانونی امکان بهره‌مندی از مقرری بیمه بیکاری وجود دارد.

اتباع خارجی مشمول دریافت کمک بارداری می‌شوند؟

بله، در صورت احراز شرایط این امکان وجود دارد.

ایام دریافت غرامت دستمزد، کمک بارداری و بیمه بیکاری قابل انتقال به صندوق‏‌های دیگر است؟

در صورتی که سوابق ایجاد شده ناشی از غرامت دستمزد ایام بیماری و بارداری و بیمه بیکاری مورد پذیرش صندوق مقصد باشد، باتوجه به اینکه بابت این ایام حق بیمه‌‏ای به سازمان تامین اجتماعی واریز نشده، صرفاً قابل اعلام بوده و حق بیمه‌ای در این خصوص به صندوق دیگر منتقل نمی‌شود.